ئه‌رێ‌ پێدڤی‌ یه‌ هه‌می‌ پرچ بهێته‌ شویشتن ده‌مێ‌ مرۆڤ له‌شێ‌ خۆ ژ جه‌نابه‌تا دشووتن؟ پ/ ئایه‌ یا دروسته‌ ژن سه‌رێ‌ هه‌ڤژینێ‌ خۆ بشووت؟

ئا: هيَرش كةمال رِيَكانى_شيَلادزىَ
شه‌ممه‌-03-نیسان(مانگی 4)-2010
پ/ ئه‌رێ‌ پێدڤی‌ یه‌ هه‌می‌ پرچ بهێته‌ شویشتن ده‌مێ‌ مرۆڤ له‌شێ‌ خۆ ژ جه‌نابه‌تا دشووتن؟
ب/ شێخ محه‌ممه‌د متوه‌لی‌ شه‌عراوی‌(1911_1998)(دلوَڤانیاخودێ‌ لێ‌ بیتن):
به‌لێ‌ واجبه‌ هه‌می‌ پرچا خۆ بشوی‌ ژ جه‌نابه‌تا بتنێ‌ بۆ وێ‌ ژنێ‌ هه‌یه‌ یا كو خودان كه‌زی‌ سه‌رێ‌ خۆ باش بشوت و كه‌زیێت  خۆ ژی‌ ڤه‌نه‌كه‌تن.
پ/ ئه‌و ژنكا بچویك دبیت دێ‌ چه‌ند ماوه‌ی‌ خۆ گریت و پشتی‌ هنگی‌ بۆ هه‌یه‌ ده‌ست پاقێته‌ روژی‌ و نڤێژ و عیباده‌تێ‌ خۆ؟
ب/ شێخ محه‌ممه‌د متوه‌لی‌ شه‌عراوی‌(1911_1998) (دلوَڤانیاخودێ‌ لێ‌ بیتن):
پێغه‌مبه‌ر (سلاڤ لێ‌ بن) د فه‌رمووده‌كا خودا دبێژیت: (تجلس أربعین یوماً، إلا أن تری‌ الڤهر قبل ژلك)، ئانكۆ ئه‌ڤ ژنكا د چلكادا دێ‌ خۆ گریت پشتی‌ بچویك بوونێ‌، هه‌تا ئه‌و ببینیت كویا پاقژ بی‌ ژ خوینا (نیفاسێ‌) و بلا چل رۆژ ژی‌ ب دوماهیك نه‌هاتبن، چونكی‌ مه‌ره‌ما سه‌ره‌كی‌ ئه‌وه‌ كو ژنك ژ خوینێ‌ پاقژ ببیت دا كو بشێت عیباده‌ تێ‌ خۆ بكه‌تن.
پ/ ئایه‌ یا دروسته‌ ژن سه‌رێ‌ هه‌ڤژینێ‌ خۆ بشووت؟
ب/ شێخ محه‌ممه‌د متوه‌لی‌ شه‌عراوی‌(1911_1998) (دلوَڤانیاخودێ‌ لێ‌ بیتن):
            به‌لێ‌ دروسته‌ ژن و مێر سه‌رێ‌ ئێك دو بشون چ د ساخیێ‌ دا بیت یان ژی‌ ده‌مێ‌ ئێك ژوان دمریتن، چونكی‌ (عائیشا) -خودێ‌ ژێ‌ رازی بیت- هه‌ڤژینا پێغه‌مبه‌ری‌ (سلاڤ لێ‌ بن) د بێژیت: (رجع الی‌ رسول الله صلی‌ الله علیه وسلم من جنازه‌ وأنا أجد صداعاً فی رأسی وأقول: وا رأساه... فقال: بل أنا وا رأساه ما چرك لو مُتِّ قَبلی فغَسَلتكِ وكَفَنتكِ پم صَلّیتُ عَڵیكِ ودفنت) (روه أحمد).
ئه‌ڤه‌ پێغه‌مبه‌رێ‌ مه‌ یه‌ (سلاڤ لێ‌ بن) دبێژته‌ هه‌ڤژینا خۆ ئه‌رێ‌ تۆ دزانی‌ هه‌كه‌ تۆ ل به‌ری‌ من بمری‌ ئه‌ز دێ‌ ته‌ شوم و كفنكه‌م و پاشی‌ دێ‌ نڤێژێ‌ ژی‌ ل ته‌ كه‌م و ته‌ ڤه‌شێرم، بۆ زانین خه‌لیفێ‌ موسلمانان (عه‌لیێ‌ كورێ‌ ئه‌بی‌ تالبی‌) (رازیبونا خودێ‌ لێ‌ بیت) هه‌ڤژینا خۆ (فاتما)كچا پێغه‌مبه‌رێ‌ مه‌ یێ‌ خوَشتڤی‌ (سلاڤ لێ‌ بن)  شوشتبوو.
پ/ ئه‌رێ‌ دروسته‌ بۆ ئافره‌تا ب حه‌یز و دبێ‌ نڤێژیێ‌ دا سه‌رێ‌ خۆ بشوت و بێهنێن خۆش ل خۆ بكه‌ت ژ بۆ مه‌ره‌ما پاقژیێ‌ و خوشیێ‌ و بلا هێشتا د حه‌یزێدا ژی‌ بیت؟
ب/ شێخ عبد الملك السعدی:
به‌لێ‌ بۆ وێ‌ هه‌یه‌ سه‌رێ‌ خو بشوت و بێهنێن خۆش ل خۆ بكه‌ت و زۆرا باشه‌ دا كو چ بێهنێن نه‌خوش ژ وێ‌ نه‌هێن د ده‌مێ‌ حه‌یزێدا.
پ/ئایا یا پێدڤی‌ یه‌ كو مرۆڤ بوَیاغا نوینیكا (صبغ اڵ‌ڤافر) ژێبه‌ت وڕاكه‌ت ده‌مێ‌ ده‌ست چاڤ شوشتناخوَ بۆ نڤێژێ‌ یان نه‌؟
ب/ شێخ محه‌ممه‌د متوه‌لی‌ شه‌عراوی‌(1911_1998) (دلوَڤانیاخودێ‌ لێ‌ بیتن):
      ته‌ بخو به‌رسڤ دا ماده‌م تۆ بزانی‌ كو بویاغ دبیته‌ ئه‌گه‌را هندێ‌ كو ئاڤ ته‌ر نه‌كه‌ت ئه‌و تشتێ‌ دبن وێدا، یا پێتڤی‌ د ده‌مێ‌ ده‌ست رێڤه‌دانێدا نوینیك بهێنه‌ شوشتن وه‌كی‌ هه‌ر پارچه‌كا دی‌ یا ئه‌ندامێن شویشتنێ‌.
پ/ چ پێدڤی‌ یه‌ بكه‌ن ئه‌و ژنێن دهێنه‌ به‌ردان (ته‌لاقدان)؟.
ب/ شێخ محه‌ممه‌د متوه‌لی‌ شه‌عراوی‌(1911_1998) (دلوَڤانیاخودێ‌ لێ‌ بیتن):
خودێ‌ مه‌زن دبێژیت: [وَالْمُگَلَّقَاتُ ێتَرَبَّصْنَ بِأَنفُسِهِنَّ پَلاَپَه‌َ قُرُوَ‌و ْ]سوره‌ البقره‌ (228),
 ئه‌و ژنێن به‌ردای‌ ژمێرێن خۆ دێ‌ خۆ گرن و پارێزن ژ هه‌ڤژینیێ‌ و تێكه‌لا زه‌لامان بۆ ماوێ‌ سێ‌ حه‌یزان، ئانكو سێ‌ جاران حه‌یزێ‌ ببینیت و پاقژ ببیت، له‌ورا بۆ وان نینه‌ دوی‌ ماوه‌یدا شوی‌ بكه‌ن.
چونكی‌ مه‌ره‌ما خودێ‌ ته‌عالا ژ راوه‌ستاندنا ژنێ‌ بۆ ڤی‌ ماوه‌ی‌ ئه‌وه‌ كو هندیكه‌ ئافره‌ته‌ خودێ‌ وه‌سا یا چێكری‌ كو نه‌شێت یا بێ‌ منه‌ت بیت ژ زه‌لامی‌ د ژیانا خۆ یا جنسی‌ و ئابوری‌ و هه‌می‌ بوارێن ژیانێ‌ دا.
پ/ ئایا چێدبیتن  ئه‌و ژنا بچیكێ‌ خۆ ژ به‌ر خوَ بری‌ (الإجهاچ) رۆژی‌ و نڤێژا نه‌كه‌ت هه‌تا كو پشتی‌ چل رۆژ سه‌ر ڤه‌ بچن وه‌كی‌ وێ‌ ژنا دچلكادا. ودێ‌ شێم خارنێ‌ چێكه‌م وهه‌روه‌سا گوَهده‌مه‌ قورئانێ‌ دڤی‌ كاودانی‌ دا؟
ب/ شێخ محه‌ممه‌د متوه‌لی‌ شه‌عراوی‌(1911_1998) (دلوَڤانیاخودێ‌ لێ‌ بیتن):
      هنگی‌ بۆ ژنێ‌ هه‌یه‌ رۆژی‌ و نڤێژ و خاندنا قورئانا پیروز پێ‌ نه‌ ڕابیت هندی‌ خوینا وێ‌ بێته‌ خارێ‌، به‌لێ‌ هه‌رده‌مێ‌ راوه‌ستیا ئه‌و دێ‌ ب ده‌ست عیباده‌تێ‌ خۆ كه‌ته‌ڤه‌، به‌لێ‌ هه‌ر گاڤا كوئه‌ڤ خوینه‌ پتر ژ (چل رۆژان) یا به‌رده‌وام بیتن و نه‌ڕاوه‌ستیێت بۆ وێ‌ هه‌یه‌ خۆ بشوت و پاقژ بكه‌ت و ده‌ست ب روژی‌ و نڤێژ و هه‌ر عیباده‌ته‌كێ‌ دیتر هه‌بیت بكه‌تن، چونكی‌ ئه‌ڤ خوینا پشتی‌ (چل رۆژا )دهێتن نه‌یا سروشتی‌ یه‌ به‌لكو نه‌خوشیه‌كه‌ ل ده‌ڤ ژنێ‌ و نابیته‌ رێگر و ئاسته‌نگ بۆ گرتنا رۆژیا و كرنا نڤێژا.
و سه‌باره‌ت چێكرنا زادی‌ و خارنا هیچ په‌یوه‌ندی‌ ب پاقژی‌ و نه‌ پاقژیا ژنێ‌ ڤه‌ ژ هاتنا خوینێ‌ نینه‌ و دشێ‌ ی‌ هه‌می‌ كارێت روژانه‌ یێن مالێ‌ بكه‌ی‌.
دیسا بۆته‌ هه‌یه‌ كو گوهێ‌ خو بده‌یه‌ قورئانێ‌، به‌لێ‌ نابیت تۆ ده‌سكه‌یێ‌ و بخوینی‌، خودێ‌ مه‌زن دبێژیت: [لَّا ێمَسُّهُ إِلَّا الْمُگَهَّرُونَ ]الواقعه‌79
پ/ ئه‌رێ‌ چێدبیتن ژن ژی‌ نڤێژێ‌ ل سه‌ر مری‌ بكه‌ن؟
ب/ شێخ محه‌ممه‌د متوه‌لی‌ شه‌عراوی‌(1911_1998) (دلوَڤانیاخودێ‌ لێ‌ بیتن):
      فه‌رموودا پێغه‌مبه‌رێ‌ مه‌ یێ‌ خوَشتڤی‌ (سلاڤ لێ‌ بن) دبێژیت: (أرجعن مأزورات غیر مأجورات)، كو ژێ‌ دهێته‌ زانین نابیت ژن ل دویڤ كه‌له‌شێ‌ (جه‌نازه‌) یێ‌ مڕیرا بچیت، ئه‌ڤجا چاوا دێ‌ چێبیت نڤێژێ‌ ل سه‌ر بكه‌ت!، به‌لێ‌ ئێك تشت هه‌یه‌ ئه‌و ژی‌ ئه‌گه‌ر هات و چو ژ نه‌كێ‌ ده‌مل ده‌ست (صدفه‌) جاره‌كێ‌ بچیته‌ نڤێژا ئه‌ینیێ‌ یان نڤێژا پێدڤی‌ (فه‌رز) و ل وی‌ ده‌میدا دیت موسلمان دێ‌ نڤێژێ‌ ل سه‌ر مری‌ كه‌ن بۆ وێ‌ هه‌یه‌ نڤێژێ‌ ل سه‌ر بكه‌ت یان نه‌كه‌تـ به‌لێ‌ نه‌ب وێ‌ مه‌ره‌مێ‌ ژ مالا خۆ ده‌ركه‌ڤتبیت تایبه‌ت بوَ نڤێژا ل سه‌ر مری‌.
پ/ ئه‌رێ‌ ژن چ بكه‌ت د ده‌مێ‌ نڤێژێدا ئه‌گه‌ر زه‌نكا وێ‌ یان ملێ‌ وێ‌ پاته‌ ل سه‌ر نه‌مینیتن ب ئه‌گه‌را سه‌رچوونا جلكێ‌ وێ‌ ل سه‌ر وێ‌ پارچا له‌شی‌، ئایا دروسته‌ بله‌ز وێ‌ زه‌نكێ‌ بپارێزیته‌ ڤه‌ و جلكی‌  سه‌رداده‌تن یان دێ‌ نڤێژا خۆ دووباره‌ كه‌تن و سه‌ر ژشونی‌ كه‌ته‌ڤه‌؟
ب/ / شێخ محه‌ممه‌د متوه‌لی‌ شه‌عراوی‌(1911_1998) (دلوَڤانیاخودێ‌ لێ‌ بیتن):
        بۆ وێ‌ هه‌یه‌ ب ئێك لڤین (حه‌ره‌كه‌) یا یله‌ز وێ‌ پارچێ‌ ب نخێڤیت به‌لێ‌ نه‌ هه‌می‌ گاڤا كارێ‌ وێ‌ ئه‌و بیت، چونكی‌ یا باش بۆ وێ‌ ئه‌وه‌ به‌ری‌ نڤێژێ‌ بكه‌ت هنده‌ك جلكێت دیتر ل به‌ربن دبن كراسیدا، دا ده‌مێ‌ توشی‌ هه‌وایه‌كێ‌ دبیت و سه‌ر چونا جلكێت ب سه‌ر ڤه‌ بچیت دایێ‌ بندا بمینیت. ئه‌ڤجا نوكه‌ هنده‌ك ئافره‌تان كاره‌كێ‌ باش كریه‌ ئه‌و ژی‌ درینا جلكه‌كێ‌ تایبه‌ت بۆ كرنا نڤێژێ‌ یێ‌ درێژ و فره‌ه، داكو مژویل نه‌بیت د نڤێژێدا ب پاراستنا زه‌نكا خو یان پرچا خۆ یان هه‌ر پارچه‌كا دیتر، داكو هزرا وێ‌ بمینته‌ ل سه‌ر نڤێژێ‌ و دا هه‌ست ب هندێ‌ بكه‌ت كو یا به‌رامبه‌ری‌ خودێ‌ ب ره‌نگه‌كێ‌ خۆ شكاندی‌ (خشوغ) په‌رستناوی‌ دكه‌ت.
پ/ ئایا ژن د شێت نڤێژان بكه‌تن ده‌مێ‌ ئاڤا شویلی‌ ژ له‌شێ‌ وێ‌ بهێت (إفرازات) ژ ئه‌گه‌رێ‌ گه‌نجینی‌ یێ‌ یان نه‌خۆشی‌ و ئێشا دهێتن؟
ب/ / شێخ محه‌ممه‌د متوه‌لی‌ شه‌عراوی‌(1911_1998) (دلوَڤانیاخودێ‌ لێ‌ بیتن):
      دروسته‌ ئافره‌ت نڤێژێن خۆ بكه‌ت ئه‌گه‌ر چ چاره‌سه‌ریێت نوژداری‌ نه‌بن بۆ ڤێ‌ نه‌خوشیێ‌ ویا به‌رده‌وام بیت بۆ چاره‌سه‌ریا نه‌خوشیێ‌، به‌لێ‌ پێتڤی‌ یه‌ ئه‌و بۆ هه‌ر نڤێژه‌كێ‌ ده‌ست ئاڤه‌كا تایبه‌ت بگریت ده‌مێ‌ نڤێژێ‌ نێزیك دبیت.
ئانكۆ چێنابیت ئه‌و دو نڤێژا پێ‌ بكه‌ت، و بۆ زانین ده‌مێ‌ ئه‌و ده‌ست ئاڤا خۆ دگریت و نڤێژا خۆ دكه‌ت و دناڤ نڤێژێدا ئه‌و ئاڤا شویلی‌ ژی‌ بهێته‌ خار نابیت نڤێژێ‌ به‌تاڵ بكه‌ت و یا دروسته‌، به‌لێ‌ یا پێتڤی‌ ئه‌وه‌ بۆ خو هنده‌ك پارچێن په‌رۆكی‌ (قماش) یێن پاقژ بكار بینیت ده‌مێ‌ نڤێژێ‌ دكه‌ت و ب ئانه‌هیا خودێ‌ دێ‌ ژێ‌ هێته‌ قه‌بویل كرن.